Mac Travel Uruguay - Guia Turistica de Zimbabwe

Información General Frases Útiles Preguntas Habituales
Shopping Tiempo y Números Saludos

        

Volver a la Guía

    

Los Shona se consideran descendientes de los habitantes que en el siglo VII desarrollaron la cultura conocida como del "Gran Zimbabwe". 
    
No fue sino hacia finales del siglo 19, cuando las personas que hablaban varios idiomas mutuamente inteligibles reciben el nombre colectivo de Shona. 
    
Hay cinco ramas idiomáticas principales: Korekore, Zeseru, Manyika, Ndau, y Karanga. El último de estos grupos estuvo sometido al vasallaje de lo Ndebele desde 1830. 
     
Economía
Son principalmente agricultores. Su cultivo principal es el maíz, siendo tambien cultivos importantes el mijo, sorgo, arroz, lentejas, mandioca, maní, calabaza y papa dulce. 

   

La crianza de animales se basa más en animales pequeños o de corral, como ovejas y pollos. El ganado vacuno, que no es muy abundante, está a cargo de los hombres, siendo utilizado principalmente como riqueza para las dotes de las novias, siendo el ordeñe y cuidado, un tabú para las mujeres.

Las mujeres suelen complementar los ingresos familiares vendiendo alfarería y cestería. Los hombres a menudo trabajan como herreros o tallistas por comisión.  Los hombres también dedican su tiempo a la caza y pesca, pero esto último no constituye parte importante de su dieta. El trabajo del campo es por igual función de hombres y mujeres.
    
Sociedad
Tradicionalmente, los Shona vivieron en grupos dispersos, básicamente conformados por unas pocas familias lideradas por los hombres más ancianos. La mayoría de las decisiones se tomaban dentro de la familia, aunque durante los siglos X a XVI existieron ciudades-estado con poderes centralizados. Estos estados estaban gobernados por un rey hereditario con un cierto carácter divino. Se asesoraba por medio de un Consejo Real en la toma de decisiones importantes. Se sabe, además, que contaban con un sistema de recaudación de impuestos.
   
Religión
Los Shona creen en dos tipos de espíritus. Por una parte, unos espíritus errantes, y , por otra, los vadzimu o espíritus de los antepasados. Los primeros están asociados con poblaciones que viven fuera del territorio Shona y pueden conectarse con esas poblaciones vecinas, europeos, o incluso animales. Estos espíritus pueden ser benévolos o maléficos. Los espíritus maléficos son asociados con la brujería, mientras los buenos pueden inspirar talentos individuales como la capacidad para sanar, o para inspirar la habilidad artística. Los Vadzimu representan todos los ideales y la moral sobre un estilo de vida Shona y están normalmente asociados con antepasados recientes o con héroes de la cultura más remotos cuya genealogía exacta se ha olvidado. Ellos sirven para proteger a la sociedad, pero también pueden retirar esta protección a aquellos que no respetan los ideales morales.

  

La siguiente tabla muestra la distribución actual del pueblo Shona en Africa

Paises

Población

%

Idioma

Dialectos

Religión

Malawi

70.000

1 %

SHONA (Swina)   Tradicional
Mozambique

1.080.000

6 %

SHONA (Swina, Chishona), 

NDAU (Chindau, Njao, Ndzawu, Sofala)

Korekore, Zezuru, Changa, Danda, Garwe, Tonga, Balke, Ndanda.

Tradicional, Cristianismo

Zambia

477.000

5 %

SHONA (Chishona),

NDAU (Chindau, Njao, Ndzawu, Sofala)

Korekore, Changa

Tradicional, Cristianismo

Zimbabwe

6.826.000

60 %

SHONA (Swina, Chishona) Karanga, Zezuru, Korekore. Tradicional, Cristianismo

    

Volver

      

 

  

  

  

  

   

 

 

 

 

 

  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  

 

Frases Útiles

 

hongu si
aiwa , kwete no
Kanjan (kanjani) Hola
zvishoma despacio, lentamente
tauraiwo chirungu! por favor hable inglés!
taurai zvishoma zvishoma! hable despacio!, hablen despacio!
zvakanaka zvikuru es muy bueno, está muy bien
zvikuru, chaizvo muy,  mucho
zvakaoma es dificil
zvakaipa es malo, está mal
handizivi, hamheno yo no sé
handina kunzwa no he estado aquí, no entiendo
ndinoda yo quiero , me gusta , necesito
handidi no quiero
handitauri chishona no hablo shona
taurai zvakare! dígalo de nuevo!, díganlo de nuevo!
idyai zvakanaka! ¡que aproveche! (ten) (tenga una buena comida!
inwai zvakanaka! salud! chin-chin! (beba bien!)
handina no tengo
handisi no soy
ndaguta estoy satisfecho
ndaneta estoy cansado
ndine urombo lo siento
pamusoroi perdone!
maiwe ¡oh!
ndatenda , ndinotenda gracias , te agradezco
mazviita gracias!
musutende! perfecto!
ndi-pei-wo ... ! por favor, dame ... !
ndi-taridzei-wo ...! por favor, enséñame ...!, ¡muéstrame ...!
makorokoto felicidades
hapana , hakuna no hay
hapana basa no hay trabajo
zviri esto es
zviri nyore es facil
zvi-no-dhura es caro
onai! mira!
mirai zvishoma! espera un poco!
hokoyo! cuidado!
mu-sa-bate! no tocar!
zvi-no-netsa esto es molesto, dificultoso
ku-ri kupisa nhasi hace calor hoy
ku-ri cutonhora zvikuru hace frio hoy
ibvaipo! vete! váyase!
uyai pano! ven aquí!
handei! vamos!
pindai! entre!, entren!
mu-sa-pinde no entre!, no entren!
pamberi ne- ... ! adelante ... !
chigarai pasi! siéntese!, siéntense!
titambire! bienvenido!

 

ku-enda ne- ir en ...
ku-enda netsoka (kufanda) ir a pié (andando)
ku-enda nebhasikoro ir en bicicleta
ku-enda nemotokari ir en auto
ku-enda nebhazi ir en autobús
ku-enda nechitima ir en tren

   

mugwagwa uri kupi? ¿dónde está la calle ...?
mugwagwa unoenda ku Bulawayo uri kupi? ¿dónde está la carretera hacia Bulawayo?
nzira iyi inoenda kutaundi here? ¿es éste el camino a la ciudad?
ndiratidzeiwo nzira inoenda ... por favor, enséñeme el camino a ...
kure zvakadii? ¿está lejos?
padhuze cerca
kure lejos

   

ku-chaira motokari conducir un coche
motokari yangu yafa onai pano mi coche está destartalado, ¡mire aquí!
munogona kugadzira motokari yangu here? ¿puede arreglar mi coche?
ndinoda kuti mugeze motokari yangu necesito lavar mi coche
ko, rimwe garaji repeturu riri kupi? dígame, ¿dónde hay una estación de servicio?
zadzai carburante

  

Ndiri kuenda pabhazi Yo voy en autobús
chiteshi chiri kupi? ¿dónde está la parada del autobús?
nhasi pane bhazi riri kuenda ku Masvingo here? ¿hay autobús para Masvingo hoy?
bhazi richauya rini? ¿cuando vendrá el autobús?
bhazi richaenda rini? ¿cuando saldrá el autobús?
bhazi richamira mu Wangi here? ¿parará el autobús en Wangi?
bhazi rinotora nguva yakadii kuenda ku Victoria? ¿cuánto tarda el autobús para ir a Victoria?
bhazi iri rinoenda ku Nyanga here? ¿va este autobús a Nyanga?

   

chiteshi chiri kupi? ¿dónde está la estación de tren?
chitima chi-cha-uya rini? ¿cuándo llegará el tren?
chitima chi-cha-enda rini? ¿cuándo saldrá el tren?
chitima ichi chi-no-enda ku Bulawayo here? ¿este tren va a Bulawayo?
chitima ichi chinomira nguvai mu Masvingo? ¿cuánto para el tren en Masvingo?
ti-cha-svika mu- ... rini? ¿cuando llegará a ... ?
chitima ichi chiri kuenda kupi? ¿a donde va este tren?

   

nyika país, tierra, mundo
rwizi, rukova río
munda(minda) parcela(s) de tierra
dombo(matombo) piedra(s)
fenzi cercado, valla
gomba(makomba) agujero(s)
vari kuchera están cultivando
imba casa
musha aldea
murimi granja
ku-rima arar, cultivar
badza azada
mvura agua
muri kurima chii? ¿qué cultivas?
chibage maiz
mupunga arroz
muriwo hortalizas
mbambaira patata dulce
nzungu cacahuete(s)
donje algodón

    

imbwa perro(s)
katsi / kitsi gato(s)
mbudzi cabra(s)
bhiza caballo
dhongwi mono
dhadha pato
huku pollo, gallina
jongwe gallo
mombe ganado vacuno
nguruve cerdo

    

muti (miti) árbol (árboles)
muti uyu unonzi chii? ¿cómo se llama este árbol?
mumango árbol del mango
musasa árbol msasa
muuyu baobab

   

pano pane ... here? ¿hay ... ?
pano pane nyoka here? ¿hay serpientes?
ndinoda kuona shumba me gustaría ver un león
ndingaone mhou kupi? ¿dónde puedo ver avestruces?
mhuka animales salvajes
nyoka serpiente
tsuro liebre
mbizi cebra(s)
twiza jirafa
shumba león
nyati búfalo
garwe (makarwe) cocodrilo (cocodrilos)
mvuu hipopótamo
nzou elefante
gudo (makudo) babuino (babuinos)
shiri ave(s)
mhou  avestruz(es)

     

ha-pa-bvumirwi no permitido ...!, prohibido ...!
ha-pana nzvimbo no estacionar
ndinogona kutaura chiShona zvishoma chete yo puedo hablar sólo un poco Shona
bhegi iri kupi dónde está la maleta

   

mbudzi dzangu mis cabras
vana vedu Nuestros niños (hijos)
mukomana muchacho
musikana muchacha
mukoma hermano(de hermano), hermana (de hermana)
hanzvadzi hermana (de hermano), hermano (de hermana)
tsotsi ladrón

   

Volver

  

  

  

 

  

  

  

  

  

  

  

  

  

 

 

 

  

  

 

  

  

  

  

  

  

  

  

  

 

 

 

Shopping

    

Mercado
Ari kuenda ku musika Voy al mercado
musika uri kupi? ¿dónde está el mercado?
mune ... here? ¿tiene ... ?
mune mupunga here? ¿tiene usted arroz?
imarii? ¿cuánto es?
ndinoda quiero
ndinoda matomasi matanhatu quiero seis tomates
ndinoda kutenga uchi  quiero comprar miel
tiri kutenga miriwo estoy comprando hortalizas
ndipeiwo ... por favor, deme ...
handidi no quiero
imarii? ¿cuánto es?
handina mari no tengo dinero
ndine matatu madhora chete tengo sólo tres dólares
ndine urombo. Handina chinji perdone. No tengo cambio

   

Herramientas
sando martillo
pinjis alicates
demo hacha
badza azada
bango(mapango)…  cuchillo(s)

  

  

Comida
kudya comer
ndine nzara tengo hambre
ndaguta estoy lleno
chingwa pan
bhata mantequilla
jamu mermelada
uchi  miel
shuga azucar
chibage… harina de maiz 
mupunga  arroz
sadza fu-fú duro, similar al kwanga
bota fu-fú , masa hecha con harina
muriwo (miriwo) hortaliza(s)
mbatatisi , matapiri papas
matomasi  tomates
zai (mazai) huevo (huevos)
hove pescado
nyama carne, comida
nyama ye-.... carne de ...
nyama yemombe carne de vacuno
nyama yenguruve carne de cerdo
munyu sal
michero (plural) fruta
bhanana (mabhanana)  banana (bananas)
mango (mamango) mango (mangos)
ranjisi (maranjisi) naranja (naranjas)
gwavha (magwavha) guayaba (guayabas)

   

Bebida
kunwa beber
ndine nyota tengo sed
tii
kofi café
mvura agua
mukaka leche
doro / hwuahwua cerveza
mazoe zumo de fruta

    

Vestimenta
shangu zapato(s)
hembe camisa
bhrukwa pantalones
rokwe falda, ropa femenina
heti sombrero
mbatya (:mbachikka) ropa

      

Volver

      

 

  

  

 

  

  

  

  

  

  

  

  

  

 

 

  

 

  

  

  

  

  

  

  

  

  

 

 

Preguntas Habituales

Muri kuenda kupi? ¿Dónde vas?
Munobva kupi? ¿De donde vienes?
Ndinobva ku Uruguay Vengo de Uruguay
Munogara kupi? ¿Dónde vives?
Ndinogara mu Uruguay Vivo en Uruguay
Munoenda kupi? , Munoendepi? ¿A dónde vas?
Ndinoenda ku Harare Voy a Harare
Munofara here? ¿Te encuentras bien?
Ndinofara Estoy muy bien

    

Mu-no-taura chirundu here? ¿Hablas inglés?
Mu-no-da chii? , Munodei? ¿Qué quieres? , ¿Qué quiere (quieren)?
Mu-no-da tii here? ¿Quieres té?
Mu-no-da kofi neshuga here? ¿Quieres café con azucar?
Mu-no-da kofi isina mukaka here? ¿Quieres café sin leche?
Mune ... here? ¿Tienes ... ?
Makadii? , Makadini? ¿Cómo estás?
Vana vakadii? ¿Cómo están los hijos?
Kumba kwakadii? ¿Cómo están las cosas en casa?
Mhuri yakadii? ¿Cómo está tu familia?
Ndi-nga ... here? ¿Puedo ...?
Ndi-nga-tore shuka here? ¿Puedo coger azucar?
Ndi-nga-bvunze-wo here? ¿Puedo preguntar?
Ndi-nga-ku-batsire-i here? ¿Puedo ayudarte?
Ndi-nga-wane pepanhau kupi? ¿Dónde puedo adquirir un periódico?
Matenga doro kupi? ¿Dónde compraste la cerveza?
Hotera iri kupi? ¿Dónde está el hotel?
Chiteshi chiri kupi? ¿Dónde está la estación (parada)?
Chimbuzi chiri kupi? ¿Dónde está el retrete?
Chikoro (chitoro) chiri kupi? ¿Dónde está la escuela (tienda)?
Mononzi ani? ¿Cómo te llamas?
Zvaita sei? ¿Cual es el asunto (problema)?
Pano pane... here? ¿Es (está) ... aquí?
Mati-i? ¿Qué has dicho?
I-nguva-i? ¿Qué hora es?

 

Ndiani ... ? ¿Quién ... ?
Sei ... ? ¿Porqué... ?, ¿Para qué ... ?
... sei? ¿Cómo ... ?
... rini? ¿Cuándo ... ?
... chii? ¿Qué ... ?
... kupi? ¿Dónde ... ?
Ndiani anotaura chirundu? ¿Quién habla inglés?
Sei muri mu Zimbabwe? ¿Porqué estás en Zimbabwe?
Munotaura chishona sei? ¿Cómo hablas shona?
Munodya rini? ¿Qué comes?
muri kataura chishona here? ¿hablas shona?
Munoda chii? ¿Qué quieres?
Munogara kupi? ¿Dónde vives?

     

Volver

     

 

 

  

  

 

  

  

  

  

  

  

  

  

  

 

 

 

 

 

 

 

  

 

 

  

   

   

  

  

  

  

  

  

  

  

  

   Tiempo y Números

 

Tiempo
zvino

ahora

nezuro

ayer

nhasi

hoy

mangwana

mañana

gore rino

este año

mwedzi uno

este mes

mwedzi unouya

mes próximo

vhiki

semana

vhiki rino

esta semana

vhiki rinouya

próxima semana

pazuva

un día / diariamente

mazuva ose

todos los días

   

 

Clima
zuva día / sol
gore año / nube
makore años / nubes
mwedzi mes / luna
kuri kutonhora hace frío
kuri kupisa hace calor
nhasi kuchanaya here? ¿lloverá hoy?
hakusi kunaya no llueve
kuri kunaya está lloviendo
kune makore está nuboso (hay nubes)
kune zuva el sol está brillante (hay sol)
hakuna zuva el sol no esta brillante (no hay sol)

   

Días de la Semana
mu-vhuro domingo
chi-motsi lunes
chi-piri martes
chi-tatu miércoles
chi-na jueves
chi-shanu viernes
chi-tanhatu , mugovera sábado

 

 

Números
1 motsi / poshi
2 piri
3 tatu
4 china
5 shanu
6 tanhatu
7 nomwe
8 sere
9 pfumbamwe
10 gumi
24 pirigumi ne china
100 zana
375 tatuzana ne nomwegumi ne shanu
1000 churu

   

Volver

    

  

 

  

  

 

  

  

  

  

  

  

  

  

  

 

 

 

  

 

   

  

  

  

  

  

  

  

 

  

  

 

 

  

  

 

 

  

  

 

Formas de Saludos

Saludo

Respuesta

Mangwanani! Buenos días Mangwanani! Buenos días
Marara here? ¿Has dormido bien? Ndarara (kana) mararawo. He dormido bien y tu?
Ndarara Yo he dormido bien    
Masikati! Buenas tardes Masikati!,  maswera sei? Buenas tardes
Maswera here? (maskwera) ¿Has pasado el día bien? Ndaswera (kana) maswerawo He pasado el día bien y tu?
Ndaswera he pasado bien    
1.- Manheru! Buenas tardes / noches Manheru! Buenas tardes / noches

  

Otros Saludos
Makadii  ¿Cómo estás?
Ndiripo makadiiwo Estoy bien y tu?
Ndiripo  Estoy bien
Munonzi ani? / Zita renyu ndiani? ¿Cómo te llamas?
Ndinonzi Javier / Zita rangu i... Mi nombre es Javier
Ndiani? ¿Quién es?
Ndini  ...(nombre) Soy ...(nombre)
Ndinofara ku-ku-ziva-i  Encantado de conocerte
Volver